Astronomide zodyak, ekliptiğin her iki yanında 9° uzanan, Ay'ın ve ana gezegenlerin yörüngelerini kapsayan bir kuşağı ifade eder.[1] Ekliptik üzerinde merkezlenen gökyüzü koordinat merkezinin bir özelliğidir (Dünya yörüngesinin düzlemi ve Güneş'in aşikar yolu), ekinoks noktasının doğusunda derece cinsinden ölçülen gök boylamının (ekliptik ve ekvatorun artan kesişimi) ölçülen değeridir.[2]

Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesi ekvator üzerinde (mavi-beyaz) hareket ettirildiğinde, Güneş ekliptik (kırmızı) üzerinde hareket ediyormuş gibi görünür.

Ölçümü değiştir

Güneş'in her yıl yaklaşık 21 Mart'ta gerçekleşen ekinoks üzerine gelmesi tarihsel açıdan birinci dereceden Aries'in ilk noktası olarak bilinen ölçümün başlangıç noktasını tanımlar. Ekliptik boyunca ilk 30°'lik devinimin etkisi görülebilir takımyıldızların arka planından ilkbahar noktasına doğru hareket ettiğinden beri sözde Aries'in zodyak sembolü olarak ifade edilir (şu anda yaklaşık olarak, MS 2. yüzyıldan beri Pisces takımyıldızının sonuna yerleşmiştir).[3] Ekliptiğin 30° sonrası ise sözde Taurus'un zodyak sembolü olarak ifade edilir ve bu zodyağın yirmi sembolü boyunca böylece sürer, böylece her biri zodyağın büyük çemberinin 1/12'sini (30°) tutar. Zodyak sembolleri, ölçüleri ve boyutları belirsiz daima olduklarından zodyak dolaylarında olan takımyıldızların sınırlarını belirlemek için hiç kullanılmadı.[1]

Gök boylamını özel simgeler içinde ölçme kuralı 19. yüzyılın ortalarına kadar hâlâ kullanılıyordu[4] ama günümüzde modern astronomi gök boylamının derecelerini her simge içinde 0°'dan 30°'ye numaralandırmak yerine 0°'dan 360°'ye numaralandırır.

Zodyağın astronomik ölçümü belirlemek için bir araç olarak kullanımı Batı astronomları tarafından Rönesans'a kadar gök konumlarını belirlemek için bir yöntem olarak kalageldi, sonrasında yerini astronomik konumları gök boylamı ve gök enleminin ekliptik temelli tanımları yerine Sağ açıklık ve sapma ile ölçen ekvatoral koordinat sistemine bıraktı.[3]

Zodyak kuşağındaki takımyıldızlar değiştir

Zodyak kuşağında 13 takımyıldız bulunmaktadır. Bunlar Capricornus, Aquarius, Pisces, Aries, Taurus, Gemini, Cancer, Leo, Virgo, Libra, Scorpius, Sagittarius, Ophiuchus'tur.[5]

TakımyıldızKısaltmasıTürkçeTemsiliGüneş'in geçtiği tarihler[6]Güneş'in geçme süresi
AriesAriKoç 19 Nisan — 13 Mayıs25 gün
TaurusTauBoğa 14 Mayıs — 19 Haziran37 gün
GeminiGemİkizler 20 Haziran — 20 Temmuz31 gün
CancerCanYengeç 21 Temmuz — 9 Ağustos20 gün
LeoLeoAslan 10 Ağustos — 15 Eylül37 gün
VirgoVirBaşak 16 Eylül — 30 Ekim45 gün
LibraLibTerazi 31 Ekim — 22 Kasım23 gün
ScorpiusScoAkrep 23 Kasım — 29 Kasım~7 gün
OphiuchusOphYılancı 30 Kasım — 17 Aralık18 gün
SagittariusSgrYay 18 Aralık — 19 Ocak32 gün
CapricornusCapOğlak 20 Ocak — 15 Şubat28 gün
AquariusAqrKova 16 Şubat — 11 Mart24 gün
PiscesPscBalık 12 Mart — 18 Nisan38 gün

Diğer kullanımları değiştir

Zodyak kelimesi ayrıca gezegenlerin arasında hareket eden toz tanelerinin Zodyak bulutunu ve onlardan yansıyan güneş ışığı olan Zodyak ışığını tanımlamak için kullanılır.

Kaynakça değiştir