Mistrzostwa Europy w piłce nożnej

Cykliczne mistrzostwa ogólnoeuropejskie w piłce nożnej mężczyzn

Mistrzostwa Europy w piłce nożnej mężczyzn (inaczej Euro[1], polski skrót ME) – rozgrywki sportowe, cyklicznie organizowane przez Unię Europejskich Związków Piłkarskich (UEFA) dla europejskich piłkarskich reprezentacji krajowych seniorów. Największy turniej piłki nożnej rozgrywany na „starym kontynencie”.

Mistrzostwa Europy w piłce nożnej mężczyzn
Ilustracja
Puchar mistrzostw europy
2024
Oficjalny skrót

Euro

Dyscyplina

Piłka Nożna

Organizator rozgrywek

UEFA

Data założenia

1960

Rozgrywki
Liczba drużyn

24

Zwycięzcy
Pierwszy zwycięzca

 ZSRR (1960)

Obecny zwycięzca

 Włochy (2020)

Najwięcej zwycięstw

 Hiszpania
 Niemcy (3 zwycięstwa)

Strona internetowa

Historia edytuj

Wcześniejsze turnieje rozgrywane w Europie edytuj

23 kwietnia 1906 roku odbył się w Atenach w Grecji trzeci turniej piłkarski (piłka nożna na Olimpiadzie Letniej 1906). Udział w nim wzięły 4 reprezentacje z Europy, z czego Turcja wystawiła do turnieju 2 reprezentacje (Smyrna i Saloniki). Wygrała Dania pokonując w półfinale Turków z miasta Smyrna 5:1, w finale mieli się spotkać z Grekami z Aten, ale przerwali oni mecz, a potem odmówili gry w spotkaniu o drugie miejsce, z tego powodu nie było finału tylko został rozegrany mecz o drugie miejsce między Turkami ze Smyrny a Turkami z Salonik wygrali ci pierwsi 3:0. Zawody zostały rozegrane dla uświetnienia 10-lecia nowożytnych olimpiad i uważane są za zwykłe zawody międzynarodowe.

19 października 1908 roku, kiedy FIFA liczyła 15 członków, odbył się w Londynie na terenie Wielkiej Brytanii czwarty turniej piłkarski (piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1908). Udział w nim wzięło 8 europejskich reprezentacji, z czego Francuzi wystawili do turnieju 2 reprezentacje. Wygrała Wielka Brytania pokonując Danię 2:0, trzecie miejsce przypadło Holandii.

29 czerwca 1912 roku o 11:00 rozpoczął się w Sztokholmie w Szwecji piąty turniej piłkarski (piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1912). Udział w nim wzięło 11 reprezentacji z Europy. Podium takie samo jak w poprzednim turnieju czyli złoto dla Wielkiej Brytanii, srebro dla Danii, a brąz dla Holandii.

Pierwsze mistrzostwa edytuj

Pierwsze mistrzostwa odbyły się we Francji w 1960 roku pod nazwą „Puchar Narodów Europy”, a od turnieju we Włoszech w 1968 roku odbywają się jako „Mistrzostwa Europy”. W latach 1960–1976 turniej finałowy odbywał się z udziałem 4 drużyn. Od 1980 do 1992 brało w nim natomiast udział 8 zespołów, zaś od 1996 do 2012 – 16 reprezentacji. Od 2016 w finałach piłkarskich Mistrzostw Europy występują 24 reprezentacje. Od szóstych finałów awans do nich ma automatycznie zapewniony ich gospodarz, bądź obaj współgospodarze. W 1980 po raz ostatni rozegrano mecz o trzecie miejsce ME. Od Mistrzostw Europy w 1984 we Francji przegrane drużyny z półfinałów zdobywają brązowy medal.

System rozgrywek edytuj

System rozgrywek mistrzostw Europy składa się z dwóch części:

  • eliminacji – mogą w nich uczestniczyć męskie reprezentacje seniorskie wszystkich krajowych federacji zrzeszonych pod egidą UEFA (łącznie 55 państw), które w określonym terminie zostaną zgłoszone do tych rozgrywek przez swe macierzyste związki piłkarskie i nie zostały zawieszone przez UEFA w prawach jej członków. Rozpoczynają się losowaniem poszczególnych grup eliminacyjnych, w których później toczy się cała rywalizacja;
  • turnieju finałowego/finałów (tj. właściwych Mistrzostw Europy) – od 1980 przeprowadzanego systemem mieszanym (tj. runda grupowa, a następnie faza pucharowa), od 1996 zakwalifikowanych zostaje do niego 16 drużyn: gospodarz/gospodarze turnieju oraz triumfatorzy eliminacji, od 2016 zakwalifikowane są 24 drużyny narodowe stowarzyszone w UEFA: w skład wchodzą gospodarze i drużyny, które pomyślnie przeszły kwalifikacje[2].

Prawie każda z ww. części mistrzostw Europy odbywa się w latach parzystych, regularnie co 4 lata. Tylko raz Euro 2020 zostało przełożone o rok później, z powodu pandemii koronawirusa. Eliminacje rozpoczynały się jesienią roku dwa lata wcześniejszego, niż rok przeprowadzenia turnieju finałowego. Od wprowadzenia Ligi Narodów eliminacje trwają od wiosny do jesieni roku poprzedzającego turniej finałowy.

Maskotki edytuj

Maskotki w Mistrzostwach Europy pojawią się od 1980 roku[3].

  • 1980: Pinokio (Maskotką tego turnieju był drewniany pajacyk Pinokio, którego nos przedstawiał barwy kraju-gospodarza, czyli Włoch)
  • 1984: Peno (Maskotką turnieju był kogut Peno. Jego nazwa wywodziła się z francuskiego slangu i oznaczała "rzut karny")
  • 1988: Berni (Maskotką mistrzostw, które rozgrywano w RFN był królik Berni. Jego imię wzięło się od nazwy miasta Berno, gdzie wówczas mieściła się siedziba UEFA)
  • 1992: Rabbit (Maskotką mistrzostw, podobnie jak tych organizowanych cztery lata wcześniej, był królik. Nazywał się Rabbit i był ubrany w barwy kraju-gospodarza, czyli Szwecji)
  • 1996: Goaliath (Na tych mistrzostwach postawiono na lwa. Maskotką turnieju został potężny lew Goaliath)
  • 2000: Benelucky (Maskotką turnieju rozgrywanego w dwóch państwach - Belgii i Holandii, był Benelucky. Ta maskotka to połączenie symboli Belgii i Holandii - diabła oraz lwa)
  • 2004: Kinas (Maskotką tych mistrzostw był Kinas. Chłopiec był ubrany w barwy Portugalii, a więc kraju-gospodarza)
  • 2008: Trix i Flix (Podczas mistrzostw rozgrywanych w Austrii i Szwajcarii maskotkami byli bracia bliźniacy - Trix i Flix)
  • 2012: Slavek i Slavko (Maskotkami mistrzostw podobnie jak cztery lata wcześniej, byli bracia bliźniacy. Ich stroje i fryzury utrzymane zostały w narodowych barwach krajów-gospodarzy - polska maskotka nazywała się Slavek, a ukraińska Slavko)
  • 2016: Super Victor (Maskotką mistrzostw Europy był Super Victor. To chłopiec z popularnej kreskówki ubrany w strój sportowy w barwach narodowych Francji)
  • 2020: Skillzy (Oficjalna maskotka turnieju Skillzy została odsłonięta 24 marca 2019 roku. Postać inspirowana jest freestyle footballem i street footballem)
  • 2024: Albärt (Oficjalna maskotką Mistrzostw Europy jest miś Albärt).


Gospodarze turnieju edytuj

LiczbaKrajRok
4 Włochy1968, 1980, 2020, 2032
3 Francja1960, 1984, 2016
Niemcy1988, 2020, 2024
Anglia1996, 2020, 2028
2 Hiszpania1964, 2020
Belgia1972, 2000
Holandia2000, 2020
Szkocja2020, 2028
1 Jugosławia1976
Szwecja1992
Portugalia2004
Austria2008
Szwajcaria2008
Polska2012
Ukraina2012
Azerbejdżan2020
Węgry2020
Rumunia2020
Dania2020
Rosja2020
Walia2028
Irlandia Północna2028
Irlandia2028
Turcja2032

Medaliści Mistrzostw Europy edytuj

RokGospodarzFinałMecz o trzecie miejsce
MistrzWynikWicemistrzTrzecie miejsceWynik[a]Czwarte miejsce
1960
Francja

Związek Radziecki
2 – 1
po dogr.

Jugosławia

Czechosłowacja
2 – 0
Francja
1964
Hiszpania

Hiszpania
2 – 1
Związek Radziecki

Węgry
3 – 1
Dania
1968
Włochy

Włochy
1 – 1
Jugosławia

Anglia
2 – 0
Związek Radziecki
Powtórzony finał: 2 – 0
1972
Belgia

Niemcy Zachodnie
3 – 0
Związek Radziecki

Belgia
2 – 1
Węgry
1976
Jugosławia

Czechosłowacja
2 – 2
Niemcy Zachodnie

Holandia
3 – 2
Jugosławia
5 – 3 w rzutach karnych
1980
Włochy

Niemcy Zachodnie
2 – 1
Belgia

Czechosłowacja
1 – 1
Włochy
9 – 8 w rzutach karnych
1984
Francja

Francja
2 – 0
Hiszpania

Dania
i
Portugalia
1988
Niemcy Zachodnie

Holandia
2 – 0
Związek Radziecki

Niemcy Zachodnie
i
Włochy
1992
Szwecja

Dania
2 – 0
Niemcy

Holandia
i
Szwecja
1996
Anglia

Niemcy
2 – 1
po dogr.[b]

Czechy

Anglia
i
Francja
2000  Belgia
 Holandia

Francja
2 – 1
po dogr.[b]

Włochy

Holandia
i
Portugalia
2004
Portugalia

Grecja
1 – 0
Portugalia

Czechy
i
Holandia
2008  Austria
 Szwajcaria

Hiszpania
1 – 0
Niemcy

Rosja
i
Turcja
2012  Polska
 Ukraina

Hiszpania
4 – 0
Włochy

Niemcy
i
Portugalia
2016
Francja

Portugalia
1 – 0
po dogr.

Francja

Niemcy
i
Walia
2020[4]

Brak jednego gospodarza


Włochy
1 – 1
Anglia

Dania
i
Hiszpania
3 – 2 w rzutach karnych
2024
Niemcy
2028  Irlandia
 Wielka Brytania[5]
2032  Turcja
 Włochy
  1. Od 1984 roku mecz o 3. miejsce nie jest rozgrywany.
  2. a b Po dogrywce do złotej bramki.

Klasyfikacja medalowa edytuj

Msc.Państwo
1.  RFN / Niemcy3339
2.  Hiszpania3115
3.  Włochy2215
4.  Francja2114
5.  ZSRR /  Rosja1326
6.  Czechosłowacja / Czechy1135
6.  Portugalia1135
8.  Holandia1045
9.  Dania1023
10.  Grecja1001
11.  Jugosławia0202
12.  Anglia0123
13.  Belgia0112
14.  Węgry0011
14.  Szwecja0011
14.  Turcja0011
14.  Walia0011
Razem16162759

Tabela medalowa zaktualizowana po turnieju ME 2020.

Klasyfikacja według liczby tytułów

 Niemcy: 3
 Hiszpania: 3

 Włochy: 2
 Francja: 2
 ZSRR: 1
 Czechosłowacja: 1
 Holandia: 1
 Dania: 1
 Grecja: 1
 Portugalia: 1

Mistrzowie Europy w roli gospodarza turnieju

Liczba startów reprezentacji (1960–2024) edytuj

14 występów

12 występów

11 występów

10 występów

9 występów

7 występów

6 występów

5 występów

4 występy

3 występy

2 występy

1 występ

Uwagi:

  • Występy ZSRR i Wspólnoty Niepodległych Państw wliczono do występów Rosji, a Czechosłowacji – do występów Czech.

Tabela wszech czasów edytuj

W piętnastu finałach piłkarskich mistrzostw Europy lat 1960–2021 wystąpiło 35 reprezentacji narodowych. Rozegrały 286 meczów (73 zakończyło się remisem), strzelając 688 bramek (średnio 2,40 na spotkanie).

Lp.ReprezentacjaStartyMeczeZwycięstwaRemisyPorażkiStosunek bramekPunkty
1  Niemcy135327131378:5583
2  Włochy11452118652:3177
3  Hiszpania114621151070:4274
4  Francja104320131067:4969
5  Portugalia8391911955:3667
6  Holandia10392081165:4160
7  Anglia103815131051:3756
8  Czechy10361571548:4752
9  ZSRR /  Rosja12351371640:5239
10  Belgia622112929:2832
11  Dania9331061742:4732
12  Chorwacja62286830:2830
13  Szwecja724771030:2826
14  Grecja41653814:2018
15  Szwajcaria51838716:2417
16  Walia21051413:1216
17  Turcja618421214:3014
18  Polska41427511:1513
19  Węgry41124514:209
20  Ukraina3113088:199
21  Jugosławia51432922:3911
22  Islandia152218:98
23  Austria3102267:128
24  Rumunia516151010:218
25  Irlandia3102266:178
26  Szkocja392255:107
27  Słowacja272145:137
28  Norwegia131111:14
29  Bułgaria261144:134
30  Finlandia131021:33
31  Irlandia Północna141032:33
32  Albania131021:33
33  Słowenia130214:52
34  Łotwa130121:51
35  Macedonia Północna130032:80

Stan na 6 lipca godz. 23.

Uwagi:

  • Gwiazdką oznaczono drużyny, które nadal biorą udział w Mistrzostwach Europy 2020.
  • Występy ZSRR i WNP zostały zaliczone do występów Rosji. Występy Czechosłowacji zaliczono Czechom.
  • Aktualizacja na 6 lipca 2021
  • W latach 1960–1992 za zwycięstwo przyznawano 2 punkty, od 1996 – 3.

Mistrzowskie składy edytuj

Przypisy edytuj

  1. Słownik języka polskiego PWN [online], so.pwn.pl [dostęp 2017-11-25] [zarchiwizowane z adresu 2007-07-18] (pol.).
  2. UEFA ogłosiła oficjalnie decyzję w 2009 r.
  3. Wszystkie maskotki mistrzostw Europy [GALERIA] - gol24.pl [online], - gol24.pl [dostęp 2021-06-26] (pol.).
  4. Przeniesione na rok 2021
  5. Gospodarzami będą Anglia, Szkocja, Walia i Irlandia Północna. Z tego powodu UEFA w swoich materiałach prasowych podaje za gospodarzy ME 2028 Wielką Brytanię i Irlandię.

Linki zewnętrzne edytuj